Na het Vlaams Belang maakt ook CD&V-lijsttrekker Philip Heylen van een ‘propere stad’ de inzet van de verkiezingscampagne in Antwerpen. Maar wat bedoeld wordt met een ‘propere stad’ is minder proper. Het gaat kennelijk niet alleen over zwerfvuil, maar ook over zwervers. Niet alleen over illegaal afval, maar ook over mensen zonder papieren of mensen zonder geld.

Antwerpenaars ergeren zich - terecht - aan sluikstort. In bepaalde stadswijken blijft het een enorm probleem. Maar Philip Heylen heeft een mirakeloplossing. Stop met de selectieve inzameling van afval, steek al het groen- en plastic afval terug bij het restafval in één zak, en hop: wég sluikstort! Heylen neemt, om het vriendelijk te zeggen, een loopje met de waarheid. Stoppen met sorteren is niet alleen slecht voor het milieu én veel duurder, het zal ook geen einde maken aan de problematiek van het sluikstorten. In Brussel, waar alle afval nog altijd in één zak gaat, wordt verhoudingsgewijs drie keer meer sluikstort opgehaald dan in Antwerpen.

Een propere stad blijkt echter ook figuurlijk te moeten worden begrepen. Een kwarteeuw geleden gebruikte het Vlaams Blok de bezem als symbool voor een hard opkuisbeleid: mensen waarvan die partij vond dat ze niet in het straatbeeld thuishoorden, moesten worden buiten geborsteld. In ‘propere’ versie duikt dit beleid nu ook in programma’s en campagnes van andere partijen op. ‘Als ik burgemeester van Antwerpen word, zijn de zwervers op de Groenplaats na één week verdwenen’ zei VLD-lijsttrekker Ludo Van Campenhout vorige week ferm bij het begin van zijn campagne. Het CD&V-programma schakelt een propere stad gelijk met een veilige stad. In zo’n stad worden illegalen actief opgespoord. Deur-aan-deurcontroles moeten gebeuren met de politie erbij. Bedelaars worden systematisch gecontroleerd en opgepakt. Allen krijgen ze een badge.
Voor de Antwerpse christendemocraten is een propere stad een stad waar in kansarme wijken een inschrijvingsstop wordt ingevoerd voor ‘mensen van wie het inkomen een bepaald bedrag niet overschrijdt’. Een inschrijvingsstop dus voor arme mensen, naar het voorbeeld van Leefbaar Rotterdam. En huurpremies worden gekoppeld aan verplichte spreiding. In de praktijk betekenen deze beleidsopties dat armen zich nergens nog in Antwerpen zullen kunnen vestigen, want in duurdere wijken vinden ze geen betaalbare woningen op de privé-markt.
In zijn boek Het beste moet nog komen zet burgemeester Patrick Janssens de deur open voor dit soort beleid: ‘Moeten we het niet aandurven om ook de samenstelling van de stadsbevolking meer te sturen? Tot hoever kan diversiteit gaan? Mag eender wie naar de stad komen, mag eender wie hier blijven? Of durven we het debat aangaan om deze processen te sturen, al dan niet met harde hand? Als we uitdrukkelijk wensen dat sterkere groepen niet langer uit de stad wegtrekken, willen we dan ook dat zwakkere groepen niet (langer) naar de stad komen of er zelfs uit wegtrekken?’ (pagina 19). Is de beste stad die nog moet komen een stad waar geen plaats is voor zwervers en mensen zonder papieren en armen? Waar je na een echtscheiding niet meer in je eigen wijk mag blijven wonen omdat je voortaan te arm bent? Een stad waar men zo niet de bezem dan toch de grove borstel hanteert? Een stad die niet van iedereen is en alleen voor mensen zonder problemen en met voldoende geld? Hoe denken de partijen overigens dit soort programma’s te verwezenlijken zonder de wet op het racisme te overtreden of het recht op wonen met de voeten, te treden?

Wij willen een groene stad en ook dat is een metafoor. Zo’n stad is behalve een stad met veel groen ook een milieuvriendelijke stad, waar het probleem van het huisvuil niet verschoven wordt door het via een verbrandingsoven de lucht in te blazen. Een groene stad is tegelijk een warme en solidaire stad waar mensen in problemen wél een toevlucht vinden en men sociale conflicten niet oplost door sociale verdringing. Antwerpen hoeft inderdaad niet passief het ocmw-beleid van andere gemeenten te ondergaan. Maar de mensen die in de stad verblijven hebben wel fundamentele rechten, zoals het recht op huisvesting, onderwijs, medische zorg en juridische bescherming. Groen! kiest ervoor deze mensen op te vangen in plaats van ze te verdringen.
Om zo’n progressief beleid te voeren is Groen! nodig in de raad en in de meerderheid. Anders wordt een propere stad de metafoor voor een wel erg kille en cleane stad, die geen stad meer is. De rechtse politici die Groen! uit het college willen bezemen, weten waarom.

Freya Piryns
Erwin Pairon
Chantal Pauwels
Manu Claeys
Mieke Vogels

(verscheen als vrije tribune in De Standaard van 22 september 2006)